حال سوال اینجاست هبه عقد است یا ایقاع؟ قبل از رسیدن به جواب ابتدا عقد و ایقاع را در یک تعریف ساده بیان میکنیم.

عقد عمل حقوقی است که با دو اراده بوجود می آید و ایقاع عمل حقوقی است که با یک اراده را بوجود می آید.

وقتی شما به دوست خود کادو می دهید وی میتواند آنرا قبول یا رد کند که این اختیار در قبول کردن یا رد کردن کادوی شما نشان دهنده وجود اراده دیگری(غیراز اراده شما) دارد که با تعریف عقد یعنی وجود دو اراده مطابقت دارد.پس عمل شما عقد هبه میباشد.

همچنین تعریف هبه در ماده 795 ق.م نشان دهنده عقد بودن هبه است.

ماده 795 ق.م مقرر می دارد:هبهعقدی است که بموجب آن یک نفر مالی را مجانآ به کس دیگر تملیک می کند.

کلمه تملیک در انتهای ماده 795 ق.م نشان از انتقال مالکیت مال به مالک جدید دارد و اثر حقوقی عقد هبه را بیان میدارد.

آیا هبه عقد جایز است یا لازم؟

عقد لازم:عقدی است که اصولا غیر قابل فسخ است مگر در موارد خاص.

عقد جایز: عقدی است که قابل فسخ است و طرفین هر وقت بخواهند میتوانند آنرا برهم بزنند.

عقود از نظرماهیت آن به عقود تملیکی،عهدی،اذنی تقسیم میشود.و عقد هبه عقد تملیکی است.زیرا اثر حقوقی آن ایجاد حق مالکیت برای هبه گیرنده است.عقود تملیکی به دلیل آثار اقتصادی که دارند و تغییراتی که در دارایی اشخاص بوجود می آورند عقود لازم میباشند.ولی مستنبط از ماده 803 قانون مدنی قانونگذار عقد هبه را با وجود تملیکی بودن آن عقد جایز بیان میکند.

همچننین ماده 803 قانون مدنی مقرر می دارد « بعد از قبض نیز واهب میتواند با بقاء عین موهوبه از هبهرجوع کند...» اختیاری که قانونگذار در این ماده به واهب داده تا از هبه رجوع کند نشان از جایز بودن هبه دارد.در حالی که در عقود تملیکی مانند بیع-اجاره-صلح به دلیل ماهیت تملیکی آن و آثار اقتصادی که دارند لازم محسوب میشوند و نمیتوان آنها را جایز شمرد،در حالیکه که با وجود آنکه هبه عقد تملیکی است و به هم زدن عقد در دارایی طرف مقابل تغییراتی ایجاد میکند ولی قانونگذار آنرا عقد جایز معرفی میکند،که این عمل قانونگذار دلیل قانع کننده ای ندارد.

از طرفی بموجب ماده 954 ق.م « کلیه عقود جایز به موت،احد طرفین منفسخ می شود... »

مستنبط از ماده 803 ق.م هبه عقد جایز است که باید مشمول ماده 954 ق.م بشود، یعنی با فوت یکی از طرفین عقد،عقد منفسخ بشود...در حالیکه در هبه،بعنوان عقد جایز چنین نیست و قانونگذار درماده 805 ق.م مقرر می دارد:بعد از فوت واهب یا متهب رجوع ممکن نیست است.....

عدم امکان رجوع واهب و متهب بعد از فوت یکی از طرفین از هبه میتواند دلیل دیگری بر لازم بودن عقد هبه باشد.

 

 جمع آوری شده توسط:جواد رستمی