خداوند در روى زمين حيوانات گوناگونى آفريده ، به آنها حق حيات داده واز احكام و حقوق ويژه اى برخوردارشان كرده است كه براين اساس بايد مورد حمايت قرار گيرند، بخصوص حيوانات اهلى كه در اسلام نيز از حمايت بيشترى برخوردارند، بدين صورت كه اگر مملوك انسان قرار گرفته باشند، بايد نياز آنها را برآورده سازد.
چنانچه مالك ، از اين امر خوددارى ورزد، حاكم شرع مى تواند او را به فروش ، يا پرداخت نفقه ويا سر بريدن در صورتى كه از حيوانات خوراكى باشد مجبور سازد.(183)
از نظر حقوق جزايى نيز حيوانات احكام مخصوصى دارند كه دراين درس پاره اى از آنها را بررسى مى كنيم :
حيوانات خوراكى
منظور از حيوانات خوراكى آن دسته از حيواناتى است كه بطور معمول خورده مى شود، مانند گاو، گوسفند، شتر ومانند اينها.
حكم جنايت بر حيوانات به قرار زير است :
1- تلف كردن الف از راه ذبح شرعى ؛ ارش (تفاوت ميان حيوان زنده و ذبح شده ).
ب- از راه غير شرعى ؛ قيمت روز تلف .(184)
2- قطع ياشكستن اعضأ واستخوان حيوان الف در صورت زنده ماندن ؛ ارش .
ب- درصورت زنده نماندن ؛ ضامن تلف حيوان است .(185)
3- در آوردن چشم چهارپايان ؛ بيشترين بهاى ارش و 14 قيمت روز بنابر احتياط.(186)
حيوانات غير خوراكى
منظور از حيوانات غير خوراكى ، حيواناتى است كه گوشتشان خورده نمى شود، مانند درندگان . برخى از اين حيوانات مورد ذبح شرعى قرار مى گيرند و جنايت بر آنها احكامى دارد كه در زير مى آيد؛
1- تلف آنها با ذبح شرعى ؛ ارش ‍ .
2- تلف آنها با غير ذبح شرعى ؛ ضامن قيمت روز( تلف شدن ) بطور زنده .
3- بريدن اعضأ يا شكستن استخوان در صورت زنده ماندن ؛ ارش .(187)
حيواناتى مانند اسب ، قاطر والاغ اهلى كه خوردن آنها حلال است ، ليكن بطور معمول خورده نمى شوند، در حكم حيوانات غير خوراكى است .(188)
انواع سگها
برخى از حيوانات غير خوراكى مورد ذبح واقع نمى شوند، مانند انواع سگها. جنايت بر اين گونه حيوانات نيز احكامى دارد كه در زير مى آيد؛
حكم جنايت بر سگ به قرار زير است :
1- شكارى ؛ 40 درهم .
2- گله ؛ 20 درهم .
3- نگهبان ؛ 20 درهم بنابراحتياط.
4- مزرعه ؛ يك قفيز(144 ذرع ) گندم و احوط يك جريب (هزار متر مربع ) گندم .(189)
5- ولگرد؛ ضمانتى ندارد.(190)
چند مسأ له
1- هر چيزى كه ملك مسلمان نمى شود، مانند شراب و خوك ، اگر آن را تلف كند، ضمانتى ندارد.(191)
2- اگر شراب يا وسيله اى از لهو و مانند آن را كه ذمى در مدهبش مالك آن مى شود، تلف كند، تلف كننده هر چند مسلمان باشد ضامن آن مى باشد، ليكن در ضمان ، شرط است كه ذمى قائم به شرايط ذمّه باشد.(192)
3- اگر گله شبانه و بطور طبيعى به زراعتى هجوم ببرد، صاحب آن ضامن است واگر در روز باشد، ضامن نيست ؛ اما اگر صاحب گله آن را در روز به سوى زراعت روانه سازد، ضامن مى باشد.(193)